ในระบบนิวเมติกส์ของอุตสาหกรรมประเภทต่าง ๆ อีกอุปกรณ์ที่มีความสำคัญไม่แพ้ชิ้นส่วนอื่นต้องยกให้กับ “ข้อต่อลม” (เรียกข้อต่อไฮดรอลิคก็มีความหมายแบบเดียวกัน) ซึ่งมีหน้าที่หลักในการควบคุมทิศทางและแรงดันลมให้ไหลอย่างเหมาะสมและมีประสิทธิภาพ อย่างไรก็ตามเพื่อสร้างความเข้าใจอย่างถูกต้อง บทความนี้จะพาทุกคนมาศึกษาเกี่ยวกับอุปกรณ์ชนิดนี้แบบละเอียด และได้ผลลัพธ์น่าพึงพอใจสูงสุด
ข้อต่อลม คืออะไร?
ข้อต่อลม (Pneumatic Fitting) หรือ ฟิตติ้งลม คือ อุปกรณ์ชนิดข้อต่อที่ถูกนำมาใช้เสียบกับสายปล่อยลมเพื่อเชื่อมต่อไปยังอุปกรณ์ไฮดรอลิคชิ้นอื่น เช่น วาล์ว กระบอกไฮดรอลิค โดยวิธีดันตัวท่อเข้าไปยังข้อต่อ ทำหน้าที่ควบคุมระดับแรงดันลมและควบคุมทิศทางการไหลของลมให้เกิดประสิทธิภาพสูงสุด มีทั้งแบบข้อต่อลมเชื่อมต่อกับอุปกรณ์ลม และเชื่อมต่อกับสายลมขึ้นอยู่กับลักษณะและความเหมาะสมของการนำไปใช้ โครงสร้างสำคัญมีการออกแบบให้เชื่อมต่อและถอดออกได้อย่างง่ายดาย ทนต่อแรงดันสูงดีเยี่ยม แข็งแกร่ง ไม่รั่วซึม รวมถึงยังใช้ร่วมกับอุปกรณ์อื่นที่เกี่ยวข้องกับระบบลมได้อีกด้วย ส่งผลให้ความนิยมถูกกระจายออกไปในวงกว้าง
ประเภทของข้อต่อลมที่นำมาใช้งาน
ปัจจุบันข้อต่อลมหรือฟิตติ้งลมที่ถูกนำมาใช้งานจะแบ่งออกเป็น 2 ประเภทหลัก ๆ ตามลักษณะและความเหมาะสมของงานนั้น ๆ ได้แก่
1. ข้อต่อลมชนิดเชื่อมต่อกับอุปกรณ์ลม
ข้อต่อลมประเภทนี้ถูกออกแบบเพื่อใช้เชื่อมต่อกับอุปกรณ์ลมต่าง ๆ ด้านหนึ่งเป็นเกลียวสำหรับขันติดตั้งกับอุปกรณ์ลม (เป็นได้ทั้งตัวผู้หรือตัวเมีย) อีกด้านใช้เสียบเข้ากับสายท่อไฮดรอลิค เช่น ข้อต่องอเกลียวใน เกลียวนอก ข้อต่อตรงเกลียวใน เกลียวนอก หรือข้อต่อมากกว่า 3 ทาง ตามลักษณะการใช้งาน ดังนี้
- ข้อต่อลมแบบ 2 ทาง ฝั่งหนึ่งเป็นเกลียวเชื่อมต่ออุปกรณ์ลม อีกฝั่งเสียบกับสายท่อลม
- ข้อต่อลมแบบ 3 ทาง ฝั่งหนึ่งเป็นเกลียวเชื่อมต่ออุปกรณ์ลม อีกฝั่งเสียบกับสายท่อลมแยก 2 ข้าง เพื่อกระจายลมไปคนละทิศทางพร้อมกัน เช่น ข้อต่อลม 3 ทาง ตัว T ข้อต่อลม 3 ทาง ตัว Y ข้อต่อลมแบบเรียงต่อ
- ข้อต่อลมแบบหลายทาง ฝั่งที่เสียบกับสายท่อลมจะแยกออกมากกว่า 3 ทาง เพื่อให้ลมกระจายไปจุดต่าง ๆ เหมาะกับการใช้งาน เช่น ฟิตติ้งลมแบบเรียงต่อ ฟิตติ้งลมแบบกากบาท
2. ข้อต่อลมชนิดเชื่อมต่อกับสายท่อลม
ออกแบบเพื่อใช้เชื่อมต่อกับสายท่อลมมากกว่า 2 ทาง เพื่อให้สายท่อลมยาวขึ้น เพิ่มทิศทางการกระจายตัวของลมไปยังจุดที่ต้องการ แบ่งออกดังนี้
- ข้อต่อลมแบบสายเสียบ 2 ทาง เช่น ข้อต่อลมขนาด และข้อต่อชน
- ข้อต่อลมแบบสายเสียบ 3 ทาง มีทั้งชนิดเชื่อมต่อสายท่อลมเข้าออกเท่ากัน 3 ด้าน และแบบไม่เท่ากัน เช่น ฟิตติ้ง 3 ทาง รูปตัว Y ฟิตติ้ง 3 ทาง รูปตัว T
- ข้อต่อลมแบบสายเสียบมากกว่า 3 ทาง เช่น ฟิตติ้งลมแบบเรียงต่อ ฟิตติ้งลมแบบกากบาท
ข้อต่อลมสำหรับระบบไฮดรอลิกหรือการส่งลมจัดเป็นอุปกรณ์สำคัญของงานอุตสาหกรรมหลายประเภท จึงต้องเลือกอย่างเหมาะสมกับลักษณะงานเพื่อให้เกิดผลลัพธ์ดีที่สุด ลดข้อผิดพลาด เพิ่มประสิทธิภาพตามที่คาดหวังไว้ รวมถึงอย่าลืมพิจารณาคุณภาพ มาตรฐาน และความแข็งแรงทนทานของอุปกรณ์ดังกล่าวก่อนนำไปใช้งานเสมอ